Домбыраны қалай таңдау керек: жаңадан бастаушыларға арналған нұсқаулық
Ыхлас атындағы халық музыкалық аспаптары мұражайындағы домбыралар, Алматы қаласы
Домбыраны сатып алар алдында бірнеше қарапайым сұраққа жауап беру маңызды — сонда таңдау өзінен-өзі анық болады. Кімге аласыз, не үшін, қандай бюджетке есептейсіз, әшекей керек пе. Бұл — қысқаша жалпы нұсқаулық, әр тармақты ретімен қарастырамыз.
Домбырамен алғашқы сабақтар
1Домбыра сізге не үшін керек?
Кәсіби музыканттар терме, жыр, дәстүрлі әндер, күй үшін аспаптардың нәзіктіктерін жақсы біледі — қайсысында терең тембр керек, қайсысында сыңғырлы дыбыс, қайсысында жылдам жауап беру, ал қайсысында дауысқа жұмсақ сүйемелдеу керек. Әдеттегі классикалық домбырадан басқа әртүрлі түрлер бар: сүгір домбыра, қалақ домбыра, қос грифті домбыра және басқа да ерекше пішіндер — олар дыбысымен, сыртқы түрімен және мақсатымен ерекшеленеді.
Егер сіз әуесқой болсаңыз, жаны үшін ойнағыңыз келсе, нағыз қазақтай үйде домбыра болғанын қаласаңыз немесе жай ғана интерьердегі дәстүрлі элемент ұнаса — стандартты домбыраны алыңыз. Ол үйрену, қарапайым әуендер, әндер, күйлер және үйде музыка ойнау үшін жарайды.
2Ересекке ме, балаға ма?
Бұған домбыраның өлшемі байланысты. Ең жиі 44–48 өлшемдер кездеседі. Өлшем аспаптың ұзындығына, ұстауының ыңғайлылығына, пернелер арасындағы қашықтыққа және ойнау жайлылығына әсер етеді. Ересек адамға әдетте стандартты 48 өлшем жарайды, ал 13 жасқа дейінгі балаға домбыраны бойы мен жасына қарай таңдау маңызды — тым үлкен домбыра ыңғайсыз, балаға үйрену қиынырақ болады: ол саусақтарымен қажетті пернелерге жете алмайды.
Өлшемді жасына ғана емес, бойына, дене бітіміне және ұстауының ыңғайлылығына қарай да таңдайды — дене бітімі шағын ересек адамға көбіне 44–46 өлшемдегі домбырада ойнау ыңғайлырақ, ал ірі, ұзын бойлы балаға 48 өлшем жарасымдырақ болуы мүмкін. Қысқаша айтқанда, домбыра өлшемі — грифтің сантиметрмен ұзындығы: 44 өлшемдегі домбыра — ұзындығы 44 см гриф.
3Бюджетті анықтаңыз
Ашығын айтайық: біз арзан домбыра жасамаймыз. Ұзақ жылдар бойы сабақ беру және музыканттармен жұмыс істеу барысында біз бір қорытындыға қайта-қайта келеміз — мүмкіндігінше бірден сапалы аспап алыңыз. Жақсы домбыра онжылдықтар бойы қызмет етеді, оны балаларға, кейін немерелерге беруге болады, уақыт өте келе ол тек жақсырақ естіледі. Бұл жиі қайталанатын сатып алу емес, отбасылық тарихқа салынған инвестиция.
Бұл — шынымен ойнауға болатын аспап: дыбысы мен сапасы мінсіз емес, бірақ жақсы деңгейде. 30 мыңға «домбыра» сатып алуға болады, бірақ шындықты айтайық — бұл ойын домбырасы емес, ойыншық пен сувенирдің ортасы. Әрі күмәнді сувенир: арзан материалдар, дөрекі орындалу, өрнектер ағашқа ойылмаған, жай ғана жапсырма сияқты бояумен басылған.
Балалар домбырасы туралы бөлек айтқымыз келеді. Ата-аналар жиі былай ойлайды: «Бала әлі кішкентай, тастай ма, жоқ па белгісіз, сондықтан арзанырағын алайық». Логика түсінікті, бірақ мұның кері жағы бар. Балалар табиғатынан тынымсыз, оқудың басында жиі жаңылады — бұл қалыпты. Бірақ арзан аспаптың сықырлаған, жағымсыз дыбысы қосылса, ойнағысы келу тілегі тез жоғалады. Бала мәселе домбырада екенін түсінбейді — ол жай ғана «шықпай жатыр» деп ойлап, тастайды. Ал кейін жиі мынадай жағдай болады: бала тәжірибе жинап, конкурстарға қатыса бастайды — ата-аналар қайтадан, енді жақсы домбыра сатып алады. Қос шығын шығады, ал басынан-ақ жағымды үйренуге болар еді.
Домбыраның жақсысы ағашынан, жігіттің жақсысы нағашыдан
4Ағашты таңдау
«Домбыраға қандай ағаш жақсы?» — ең жиі қойылатын сұрақтардың бірі. Егер эконом-нұсқадағы домбыраны таңдасаңыз, ағаш онша маңызды емес: мұндай домбыра толығымен бір тұқымнан жасалуы мүмкін. Кәсіби домбыраларды басқаша жасайды — аспаптың әртүрлі бөліктеріне әртүрлі тұқымдар таңдайды, өйткені корпус, гриф, жапсырмалар және басқа элементтер әртүрлі қызмет атқарады және дыбысқа, беріктікке, ойнау ыңғайлылығына әртүрлі әсер етеді.
Тіпті элиталық палисандрдан жасалған домбыра әлсіз шебердің қолында нашар естілуі мүмкін. Біздің шеберханада тәжірибелі шеберлер жұмыс істейді: ең аз тәжірибе — 10 жылдан бастап, ал бас шебер домбыра жасаумен 1998 жылдан бері айналысады. Сондықтан біз басты үйлесімге сенеміз: шебердің тәжірибесі плюс сапалы материалдар.
5Әшекейлер: базалық минимум немесе сәнді максимум
Домбыра өзінен-өзі әдемі, бірақ әшекейлер — бөлек деңгей. Мұнда бәрі сіздің қиялыңыз бен бюджетіңізге байланысты: сабырлы базаны таңдауға да, жалғыз данада болатын домбыра жасауға да болады. Қонақтарыңыз үшін мұндай домбыра үйдің есте қаларлық бөлшегіне айналады — назар аударатын, талғамыңызды көрсететін мағыналы деталь.
Лазерлік гравировка, инициалдар, ру таңба, күрделі суреттер, өрнектер, маркетри, сүйек, асыл металдар, тастар — әр деталь аспапты жекерек, мәртебелірек және есте қаларлық етеді. Мұндай домбыра сыйлыққа ерекше жарасады: оны жай сатып алмайды, адамға арнап жасайды.
6Домбыраны қайдан сатып алу керек
Қандай домбыра керек екенін түсінгеннен кейін — өзіңізге, балаға, сыйлыққа, сахнаға немесе интерьерге, қандай ағаштан және қандай бюджетте — келесі қадам: мұндай аспапты сатып алуға болатын жерді таңдау. Домбыраны қолданылған күйінде, Kaspi-де, дүкенде, базарда немесе тікелей шеберханадан сатып алуға болады.
Егер сіз жай ғана «домбыра сатып алғыңыз» емес, жақсы дыбысы, дұрыс пішіні, сапалы ағашы және түсінікті жасалу тарихы бар аспап таңдағыңыз келсе — біздің dombyra.kz шеберханасына хабарласыңыз. Біз бюджетіңізге, талғамыңызға және мақсатыңызға сай аспап таңдауға көмектесеміз — домбыра тек әдемі көрінбей, сізді және ұрпақтарыңызды ұзақ жылдар қуантуы үшін.